مورد بحث هستند قبلا مشرك بوده‌اند و بعد مسلمان شده‌اند ، بنا بر اين « مرتد ملى » محسوب مىشوند نه « مرتد فطرى » ( 1 ) . سرانجام آخرين آيه مورد بحث به عنوان يك هشدار عمومى مىگويد : « به ياد آوريد روزى را كه هر كس در فكر خويشتن است و به دفاع از خود برمىخيزد » تا خود را از عذاب و مجازات دردناكش رهايى بخشد ( * ( يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها ) * ) ( 2 ) . گاهى گنهكاران براى نجات از چنگال عذاب ، اعمال خلاف خود را به كلى منكر مىشوند و مىگويند : وَاللَّه رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ : « به خدايى كه پروردگار ما است سوگند كه ما مشرك نبوديم » ( سوره انعام آيه 23 ) اما هنگامى كه مىبينند اين دروغ و دغلها كارگر نيست ، سعى مىكنند گناه خود را به گردن رهبران گمراهشان بيندازند ، مىگويند رَبَّنا هؤُلاءِ أَضَلُّونا فَآتِهِمْ عَذاباً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ : « خدايا اينها بودند كه ما را گمراه كردند ، عذاب آنها را دو چندان كن » ( و سهم عذاب ما را به آنها بده ) ( اعراف - 38 ) . ولى اين دست و پاها بيهوده است و در آنجا « نتيجه اعمال هر كسى بى كم

--> ( 1 ) مرتد فطرى كسى است از پدر يا مادر مسلمان تولد يافته و پس از قبول اسلام از اسلام بازگشته است ، ولى مرتد ملى به كسى گفته مىشود كه پدر و مادر او به هنگام انعقاد نطفه اش مسلمان نبوده‌اند ، اما او بعدا اسلام را پذيرفته سپس از آن برگشته است . ( 2 ) در اينكه « يوم » تعلق به كدام فعل دارد ، در ميان مفسران گفتگو است ، بعضى آن را متعلق به فعل مقدر دانسته‌اند و گفته‌اند در تقدير « ذكر هم يوم تاتى » بوده ، و بعضى آن را به فعل « غفران » و « رحمت » كه از * ( لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) * در آيه قبل استفاده مىشود ، متعلق دانسته‌اند ( ولى ما در بيان تفسير بالا احتمال اول را به خاطر جامعيتش عملا ترجيح داديم ) .